“Alleen een wijntje bij het eten” is voor de Alcoholwet geen uitzondering. Het is schenken.
Wil je in Nederland alcohol schenken die de gast bij jou opdrinkt — in een café, brasserie, restaurant, lunchroom of koffiebar — dan heb je een alcoholvergunning nodig. Officieel: een vergunning op grond van de Alcoholwet. Oudere teksten en gemeentesites noemen hem nog drank- en horecavergunning of vergunning Alcoholwet. Het is dezelfde aanvraag, bij dezelfde burgemeester.
Dit artikel is de verdieping van de vergunningen-checklist. Daar staat de volgorde. Hier: wanneer je de alcoholvergunning wél en niet nodig hebt, wie hem aanvraagt, welke eisen er gelden voor leidinggevenden, inrichting en integriteit, welke stukken je klaarzet, en hoe dit spoor past naast huurcontract, omgevingsvergunning en exploitatievergunning. Geen bedragen. Wel de stappen die je vandaag nog kunt zetten. Eisen en tarieven wijzigen; sla dit niet op als wet. Open de bron als je indient.
01Wat het is — en wat het niet is
De alcoholvergunning is de toestemming van de burgemeester om het horecabedrijf uit te oefenen: bedrijfsmatig alcoholhoudende drank verstrekken voor gebruik ter plaatse. Artikel 3 van de Alcoholwet is bot: zonder die vergunning mag het niet. Je vraagt hem aan bij de gemeente waar de zaak staat — niet bij de KVK, niet bij de NVWA, niet via de makelaar.
Ondernemersplein (gecontroleerd augustus 2025) en KVK zeggen hetzelfde: schenk of verkoop je alcohol in je bedrijf, dan heb je deze vergunning nodig. Digitaal kan het vaak via de Berichtenbox voor bedrijven; jouw gemeente heeft daarnaast een eigen formulier of loket. Vul de gemeente in op Ondernemersplein en je komt op hun pagina.
Twee vergunningen die starters erdoorheen halen:
- Exploitatievergunning horecabedrijf — in veel gemeenten via de APV, over openbare orde en hoe je de zaak runt. Alleen die vergunning is niet genoeg om te tappen. Ondernemersplein: met alleen exploitatie mag je nog geen alcohol schenken.
- Omgevingsvergunning — over pand, gevel, verbouwing, reclame, of horeca op een plek waar het omgevingsplan dat niet toelaat. Los van alcohol. Wanneer die speelt, staat in horeca omgevingsvergunning.
De alcoholvergunning is persoons- en locatiegebonden. Gemeenten (onder meer Helmond, Zaanstad) zeggen het zo: start je, neem je over, verhuis je, verander je de rechtsvorm, of verander je de lokaliteiten bouwtechnisch, dan vraag je opnieuw of gewijzigd aan. “De vorige had hem al” verhuist niet met het huurcontract mee.
02Wanneer je hem nodig hebt — en wanneer niet
De knop zit niet op “café” of “restaurant”. Hij zit op schenken voor gebruik ter plaatse. Alcoholhoudende drank is volgens de Alcoholwet drank met meer dan een half volumeprocent alcohol.
Zwak versus sterk: voor schenken in de zaak maakt het weinig uit
De wet splitst alcohol in twee bakken:
- sterke drank — bij 20 °C vijftien of meer volumeprocent alcohol, met uitzondering van wijn
- zwak-alcoholhoudende drank — de rest: bier, de meeste wijnen, port en sherry onder die grens
Die splitsing is belangrijk voor winkels en evenementen, niet als alibi voor jouw lunchroom. Ondernemersplein:
- in een horecazaak waar gasten de drank bij jou opdrinken, heb je een alcoholvergunning nodig — bier, wijn of cocktails, het is schenken
- in een levensmiddelenwinkel mag je zwak-alcoholhoudende drank in gesloten verpakking verkopen zonder horecavergunning, mits klanten die niet opdrinken of proeven in de zaak (dat geldt volgens die pagina ook voor snackbars en bezorgdiensten in de detailhandel)
- sterke drank voor gebruik elders dan ter plaatse vraagt een slijterijvergunning
- voor een evenement zonder vergunning op die plek kun je een ontheffing (tapontheffing, artikel 35) vragen — alleen zwak-alcoholhoudend, en geen vervanging van een permanente zaakvergunning
Een lunchroom die flessen wijn meeneemt “voor later thuis” is iets anders dan een glas schenken bij de quiche. Het eerste kan, onder voorwaarden, detailhandel zijn. Het tweede is horeca. Gok dat onderscheid niet; vraag het schriftelijk.
Lunchroom of koffiebar die tóch alcohol wil
Geen alcohol op de kaart? Dan heb je doorgaans geen Alcoholwet-vergunning nodig. Wél een huiswijn, een speciaalbier of een espresso martini? Dan wel — hoe klein de kaart, hoe “alleen in het weekend”, hoe “alleen voor stamgasten”. Voor de burgemeester is het schenken. Dat verandert ook hoe de gemeente jouw concept in het omgevingsplan ziet: daghoreca zonder alcohol valt vaak in een lichtere bak dan een zaak met tap. Check dat vóór je de kaart tekent, niet erna. De startroute zonder alcohol staat in lunchroom beginnen en koffiebar beginnen; de café-route met tap in eigen café beginnen.
Let op lokale extra’s. De Alcoholwet laat gemeenten in de APV beperken tot zwak-alcoholhoudende drank (artikel 25a). Rotterdam noemt bijvoorbeeld cafetaria’s, sportkantines en campings. Jouw lunchroom is geen cafetaria tot de gemeente dat zo behandelt. Lees hun horecapagina.
03Wie de aanvraag doet: de gemeente, de burgemeester
Niet de provincie. Niet “horeca Nederland”. De burgemeester van de gemeente waar de inrichting staat. Bij een BV of VOF is de vergunninghouder de onderneming; de leidinggevenden — bestuurders, gevolmachtigden, wie algemene leiding geeft — komen op het aanhangsel. Zaanstad vat het zo: bij een eenmanszaak of VOF ben je zelf (ook) leidinggevende; bij een rechtspersoon ziet de gemeente bestuurders of hun gevolmachtigden als leidinggevenden.
Tijdens openingstijden moet in een commercieel horecabedrijf iemand aanwezig zijn die op dat aanhangsel staat. Dat volgt uit artikel 24 van de Alcoholwet. “Iemand achter de bar” is niet genoeg als die persoon niet is bijgeschreven. Een verzoek tot bijschrijving waarvan de ontvangst is bevestigd, mag tijdelijk volstaan tot er is beslist — dat is de wet, geen informele deal met de wijkagent.
Hoe je indient, staat op de gemeentesite. Vaak: eHerkenning of DigiD, soms de Berichtenbox. Sommige gemeenten willen eerst een intakegesprek of sturen daarna het Bibob-formulier. Bel of mail het horecaloket met adres plus concept (café / brasserie / restaurant / lunchroom / koffiebar), alcohol ja, sterk én zwak of alleen zwak, terras ja/nee. Vraag welke formulieren bij jouw situatie horen.
04Eisen: leidinggevenden, Sociale Hygiëne, inrichting, Bibob
Landelijke voorwaarden staan in de Alcoholwet en worden toegelicht door Ondernemersplein, KVK en de Rijksoverheid. Jouw gemeente mag aanvullen, niet soepeler zijn op een punt waar de wet dwingend is.
Leidinggevenden: 21+, levensgedrag, geen curatele
Artikel 8: leidinggevenden hebben de leeftijd van eenentwintig jaar bereikt, zijn niet in enig opzicht van slecht levensgedrag, en mogen niet onder curatele staan. Lid 6 trekt de leeftijd- en hygiëne-eis door naar wie onmiddellijk leidinggeeft. Gemeenten toetsen levensgedrag; “geen strafblad” is hoe Helmond, Rotterdam en Haarlem het op hun site samenvatten — de wettelijke term is ruimer. De gemeente checkt dat, jij vult hun screeningformulier in.
Dit is een andere lat dan “mag deze medewerker werken”. Personeel mag volgens Ondernemersplein vanaf 16 schenken; een 16-jarige mag niet alleen op de zaak als er geen bijgeschreven leidinggevende is. Leeftijden, zaalverbod onder de 16 en nachtdiensten staan in vanaf welke leeftijd mag je in de horeca werken.
Verklaring Sociale Hygiëne en het register
Leidinggevenden moeten beschikken over kennis en inzicht op het gebied van sociale hygiëne en ingeschreven staan in het Register sociale hygiëne (artikel 8 lid 3, artikel 11c). De Rijksoverheid is helder: zonder die inschrijving geen alcoholvergunning. Het register wordt bijgehouden door de Landelijke commissie sociale hygiëne (Lcsh), in te zien op registersocialehygiene.nl. Stond je vóór 1 juli 2023 ingeschreven, dan moet je de registratie herbevestigen; Ondernemersplein noemt daar een termijn tot 1 juli 2028.
KVK en Ondernemersplein: start je met meer mensen, dan moet elke eigenaar aan de eisen voldoen (diploma of certificaat plus register). Artikel 8 lid 4 kent een smalle uitzondering voor wie voor eigen rekening en risico exploiteert maar géén bemoeienis heeft met de bedrijfsvoering — schriftelijk bevestigd door de vergunninghouder. Reken daar niet op als jij de zaak runt. Hoe je het diploma haalt, vraag je na bij een erkende aanbieder en de Lcsh; gemeenten checken het register zelf vaak, en willen het diploma soms tóch zien.
Inrichtingseisen: 35 m² en wat het Bbl erbij zet
Artikel 10 lid 2: een inrichting waarin het horecabedrijf wordt uitgeoefend, heeft ten minste één horecalokaliteit met een vloeroppervlakte van ten minste 35 m². Een horecalokaliteit is een ruimte met afsluitbare toegang, bestemd voor het verstrekken van alcohol ter plaatse. De burgemeester mag afwijken bij een rijksmonument. Gemeenten mogen in de APV een grotere minimumoppervlakte eisen (artikel 25a lid 3). Ondernemersplein zegt: staat de maat niet op hun site, bel dan.
Daarnaast gelden bouw- en gebruiksregels uit het Besluit bouwwerken leefomgeving (via artikel 10 lid 5). Ondernemersplein werkt de ventilatie uit voor de gebruiksfunctie “bijeenkomstfunctie voor alcoholgebruik”: mechanische ventilatie is verplicht; de luchtverversing hangt af van nieuwbouw of bestaande bouw, personen en vloeroppervlakte. KVK noemt als voorbeelden ventilatie en toiletruimte. De precieze toilet-eis staat niet als vast getal in de Alcoholwet — vraag de lijst bij jouw gemeente, niet bij de aannemer. Brandveilig gebruik en een eventuele gebruiksmelding check je in het Omgevingsloket.
Bibob: de integriteitstoets is geen extraatje
Bij de aanvraag mag de gemeente een onderzoek doen naar jouw achtergrond, het bedrijf en personen waarmee je samenwerkt. Dat is de Wet Bibob — Bevordering integriteitsbeoordelingen door het openbaar bestuur. Ondernemersplein: je vult het Bibob-vragenformulier in, verplicht. De gemeente mag gegevens opvragen bij justitie, politie of de Belastingdienst. Twijfelt ze daarna, dan kan ze advies vragen bij het Landelijk Bureau Bibob; dat onderzoek mag volgens dezelfde pagina maximaal twaalf weken duren. Tegen het advies zelf geen bezwaar; wel tegen een weigering of intrekking, binnen zes weken.
Wat ze bij Bibob vaak willen zien: financiering, herkomst van geld, betrokken vennoten, eerdere vergunningen. Een half dossier is geen strategie. Het is een reden om de aanvraag buiten behandeling te laten of de klok te stoppen.
05Welke documenten je klaarzet
De exacte lijst staat op de gemeentesite. Wat gemeenten (Haarlem, Zaanstad, Waalwijk en vergelijkbare loketten) vaak vragen bij een horeca-aanvraag:
- identiteitsbewijs van ondernemer(s) en iedere leidinggevende die op het aanhangsel komt
- uittreksel Handelsregister (KVK); sommige gemeenten halen dat zelf op, andere willen een recent uittreksel
- huur-, pacht- of koopcontract, of eigendomsbewijs — de inrichting moet ergens staan
- plattegrond van de inrichting, met horecalokaliteit, oppervlakte, toiletten, terras indien van toepassing, vluchtwegen
- Verklaring Sociale Hygiëne / bewijs van inschrijving in het register (of de gemeente checkt het register zelf)
- arbeidsovereenkomst van bij te schrijven leidinggevenden, plus hun verklaring
- Bibob-vragenlijst met bijlagen, vaak inclusief financieringsstukken; soms een ondernemingsplan
- toestemming voor screening, met datum, naam en handtekening
Voor verenigingen en stichtingen komt daar een bestuursreglement bij (artikel 9). Dat is paracommercie, niet jouw BV-café.
KVK-inschrijving: Ondernemersplein zegt dat je je vaak alvast inschrijft als je een nummer nodig hebt voor de vergunning, ook als de zaak nog niet open is. Dat nummer vervangt de vergunning niet.
06Volgorde: huur, omgevingsvergunning, exploitatie
Huur loopt vanaf de ingangsdatum. Een alcoholvergunning niet. Teken je eerst, dan betaal je voor een pand waarin je misschien geen alcohol mag schenken, of waarin de horecalokaliteit te klein is, of waarin jouw concept met tap niet in het omgevingsplan past.
De volgorde die wél werkt — in lijn met de vergunningen-checklist:
- Concept scherp — wat, wanneer open, alcohol ja/nee, alleen zwak of ook sterk, terras ja/nee.
- Omgevingsplan — past dit concept op dit adres? Check in het Omgevingsloket. Past het niet, of verbouw je, hang je een lichtbak, wijzig je de afzuiging: dan speelt de omgevingsvergunning naast alcohol, niet in plaats ervan.
- Sociale Hygiëne + register — voor jou en iedereen die op het aanhangsel moet. Zonder inschrijving dient de gemeente de aanvraag niet in behandeling, of wijst ze af.
- Gemeente bellen of mailen — welke formulieren, of exploitatie en alcohol samen kunnen, welke stukken, of Bibob standaard is, hoe vooroverleg heet.
- Aanvragen — alcoholvergunning én, in de meeste gemeenten, exploitatievergunning. Vaak parallel. De ene is geen bewijs voor de andere.
- Pas dán huur tekenen — of tekenen met een opschortende voorwaarde: geen huurplicht tot de cruciale vergunning (of een schriftelijk positief signaal) er is. Laat die zin checken door iemand die huurrecht kent. Hoe dat past bij opleverstaat en exclusiviteit, staat in de checklist horecapand huren.
Doorlooptijd. Die verschilt per gemeente. KVK noemt voor de alcoholvergunning een beslistermijn van maximaal acht weken, eenmaal te verlengen met acht weken. Rotterdam schrijft: binnen acht weken een brief, soms zestien weken als advies van anderen nodig is. Helmond: binnen acht weken een schriftelijke beslissing. Dat zijn beslistermijnen op een complete aanvraag, geen belofte dat je in week negen gasten binnenhebt. Bibob-advies bij het LBB mag volgens Ondernemersplein maximaal twaalf weken duren — dat schuift de opening verder. Artikel 3 lid 2 van de Alcoholwet sluit de lex silencio positivo uit: te laat beslissen geeft je geen automatische vergunning.
Leges. Verschillen per gemeente. Kijk op hun tarieventabel of vraag het horecaloket. Noem geen bedrag van een andere stad. KVK: je betaalt voor de aanvraag, ook als je de vergunning niet krijgt. Bijschrijven van een leidinggevende heeft vaak een apart tarief — opnieuw: lokaal navragen.
07Veelgemaakte fouten
- “Alleen wijn, dus geen vergunning” — schenken ter plaatse is schenken, zwak of sterk.
- Lunchroom met een stiekem wijntje — voor de gemeente is dat een ander concept, vaak een zwaardere bestemming, plus dezelfde leidinggevenden-eis.
- Sociale Hygiëne ná het indienen — het register is een voorwaarde, geen naschrift.
- Eén diploma voor een zaak van elf tot middernacht — tijdens openingstijden moet iemand van het aanhangsel aanwezig zijn. Plan extra namen vóór het rooster.
- De 17-jarige “even alleen” — mag schenken vanaf 16, mag niet de leidinggevende zijn, mag niet zonder bijgeschreven leidinggevende de zaak openhouden.
- Incompleet Bibob-formulier — verplicht, en een veelgebruikte reden dat de termijn opnieuw loopt.
- Plattegrond zonder meters — 35 m² is een wettelijke drempel; “ongeveer de voorkamer” is geen horecalokaliteit op papier.
- Rechtsvorm wijzigen ná de vergunning — eenmanszaak naar BV kan de vergunning raken. KVK: overleg met de gemeente, anders vervalt hij misschien.
- Openen omdat “ze toch te laat zijn” — geen vanzelf-vergunning. Wacht op het besluit.
- Huur zonder voorwaarde — de duurste. Zie hierboven.
Veelgestelde vragen
Heb ik een alcoholvergunning nodig als ik alleen wijn of bier schenk?
Ja, als gasten de drank bij jou opdrinken. De Alcoholwet vraagt een vergunning voor het horecabedrijf zodra je alcoholhoudende drank ter plaatse schenkt. Bier en wijn zijn zwak-alcoholhoudend; dat scheelt niets voor deze aanvraag. Bron: Alcoholwet artikel 3 en Ondernemersplein.
Heeft een lunchroom of koffiebar een alcoholvergunning nodig?
Alleen als je schenkt. Geen alcohol? Dan doorgaans geen Alcoholwet-vergunning. Wél een wijntje of een biertje? Dan wel — hoe klein de kaart. Exploitatie, omgevingsplan en NVWA blijven in beide gevallen relevant. Vraag het je gemeente; “koffiebar met een wijntje” is voor hun loket schenken.
Hoe lang duurt het om een alcoholvergunning aan te vragen?
Per gemeente anders. KVK: maximaal acht weken, eenmaal te verlengen met acht weken, op een complete aanvraag. Ontbreken stukken of speelt Bibob, dan schuift het. LBB-advies mag volgens Ondernemersplein maximaal twaalf weken duren. Vraag de actuele termijn bij jouw gemeente; reken geen openingsdatum tot het besluit er is.
Wat kost een alcoholvergunning?
De leges verschillen per gemeente. Kijk op hun site of bel het horecaloket. KVK: je betaalt voor de aanvraag, ook als je de vergunning niet krijgt. Bijschrijven van een leidinggevende heeft vaak een apart tarief — opnieuw lokaal.
Wie moet de Verklaring Sociale Hygiëne hebben?
Leidinggevenden met bemoeienis met de bedrijfsvoering of exploitatie: 21+, kennis van sociale hygiëne, inschrijving in het Register sociale hygiëne. Bij meerdere eigenaren volgens KVK en Ondernemersplein iedereen. Tijdens openingstijden iemand van het aanhangsel in huis. Bron: Alcoholwet artikel 8 en 24, Rijksoverheid.
Mag ik openen terwijl de aanvraag nog loopt?
Nee. Zonder vergunning van de burgemeester mag je het horecabedrijf niet uitoefenen. Te laat beslissen geeft je geen automatische vergunning. Een 16-jarige achter de tap is geen tussenoplossing zonder bijgeschreven leidinggevende.
Wat je vandaag nog kunt doen
- Schrijf op: schenk je alcohol ter plaatse, ja of nee — en of dat bier, wijn, sterke drank of een mix is
- Open de horecapagina van jouw gemeente en de pagina alcohol verkopen op Ondernemersplein; noteer welke formulieren bij jouw concept horen
- Check of jij en de beoogde leidinggevenden 21 zijn, Sociale Hygiëne hebben en in het Register sociale hygiëne staan
- Mail de gemeente: adres, concept, alcohol ja/nee, plattegrond-vraag (35 m²), of exploitatie en alcohol samen kunnen, welke Bibob-stukken ze willen
- Zet de beslistermijn in je planning als gemeentelijke klok plus ruimte voor bijleveren — en teken geen huur zonder duidelijkheid of opschortende voorwaarde
De alcoholvergunning is saai. Ze bepaalt wel of de tap open mag op de dag dat de huur ingaat. Vraag hem aan als het concept vaststaat, niet als de eerste gast al buiten staat.